Հռոմում սրվում է կատաղի մշակութային հակամարտություն Իտալիայի մեծագույն գեղարվեստական գանձերից մեկի՝ Բորգեզե պատկերասրահի շուրջ։ XVII դարի լեգենդար վիլլայի ընդլայնման նախագիծը, որը կարդինալ Սցիպիոնե Բորգեզեն ստեղծել էր որպես արվեստի հոյակապ տաճար, առաջացրել է պատմաբանների, ճարտարապետների, քաղաքական գործիչների և ժառանգության պաշտպանների վրդովմունքի ալիք, որոնք այս նախաձեռնությունն այլ կերպ, քան «սրբապղծություն», չեն անվանում, գրում է Times-ը։

Վիլլայի պատմությունը սկսվել է 1605 թվականին, երբ Հռոմի պապի եղբորորդին մտահղացել էր հենց Հռոմի սրտում կառուցել մի նստավայր, որն իր շքեղությամբ և գեղարվեստական վեհությամբ կգերազանցեր բոլոր գոյություն ունեցողները։ Այդպես հայտնվեց Villa Borghese-ն՝ բարոկկո ոճի մի գլուխգործոց, որը շրջապատված էր նախկին խաղողի այգիներով, ուներ առասպելաբանական որմնանկարներով զարդարված վեհաշուք կամարաձև սրահներ, որտեղ տեղավորվել էին բացառիկ նշանակության արվեստի գործեր։ Ժամանակի ընթացքում նստավայրը վերածվեց թանգարանի, որն այսօր համարվում է Իտալիայի մայրաքաղաքի գլխավոր մշակութային մարգարիտներից մեկը։

Ամեն տարի այստեղ են ձգտում հարյուր հազարավոր այցելուներ՝ տեսնելու Կարավաջոյի, Բեռնինիի, Ռաֆայելի, Տիցիանի և Կանովայի աշխատանքները։ Միայն անցած տարի թանգարան է այցելել ավելի քան 630 հազար մարդ։ Ոչ պակաս արժեքավոր են նաև վիլլան շրջապատող 80 հեկտար տարածքով այգիները՝ շատրվաններով, լճակներով և պատմական կառույցներով, որոնք ստեղծում են եզակի մի անսամբլ, որտեղ ճարտարապետությունն ու բնությունը գոյակցում են հազվագյուտ իդեալական հավասարակշռության մեջ։

Հենց այդ հավասարակշռությունն է, քննադատների կարծիքով, այսօր հայտնվել վտանգի տակ։

Նախնական ծրագրերի համաձայն՝ պետական թանգարանը կարող է կառուցել նոր թև, որը նախատեսված կլինի ցուցասրահների ընդլայնման, կրթական գոտիների, կոնֆերանսների դահլիճների տեղակայման և այցելուների ընդունման կարողության մեծացման համար։ Նախաձեռնության կողմնակիցները պնդում են, որ արդիականացումն անհրաժեշտ է, որպեսզի թանգարանը հարմարեցվի ժամանակակից պահանջներին և դառնա ավելի հասանելի, այդ թվում՝ սահմանափակ կարողություններով մարդկանց համար պայմանների բարելավման շնորհիվ։

Սակայն նախագծի հակառակորդները նման միջամտությունը կործանարար են համարում։

Friends of the Galleria Borghese ասոցիացիայի նախագահ Ալիքս վան Բյուրենը նախագիծը անվանել է «գրոտեսկային» և «սրբապիղծ»՝ հայտարարելով, որ վիլլան մարդկության կողմից երբևէ ստեղծված ամենակատարյալ գեղարվեստական էկոհամակարգային համալիրներից մեկն է։ Նրա խոսքով՝ ցանկացած միջամտություն, նույնիսկ ամենաչնչինը, կարող է խախտել տարածության, հավաքածուի և բնական միջավայրի միջև եղած նրբագույն պատմական հավասարակշռությունը։

Քննադատությանը միացել են նաև մշակութային համայնքի ազդեցիկ ներկայացուցիչներ։ Italia Nostra կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Միկելե Կամպիզին ծրագրերը բնութագրել է որպես «անհեթեթ»՝ ենթադրելով, որ թանգարանի ղեկավարությունը ձգտում է Բորգեզեն վերածել զանգվածային զբոսաշրջային հարթակի, որը այցելությունների թվով կմրցի Կոլիզեյի հետ։ Արվեստաբան Տոմազո Մոնտանարին գաղափարը համեմատել է Ֆլորենցիայում Բրունելեսկիի գմբեթին լրացուցիչ հատված կցելու փորձի հետ։

Քաղաքական արձագանքը նույնպես չափազանց կտրուկ է եղել։ Իտալիայի խորհրդարանի ստորին պալատի փոխնախագահ Ֆաբիո Ռամպելլին հրապարակավ պահանջել է թանգարանի տնօրեն Ֆրանչեսկա Կապպելետտիի հրաժարականը՝ ղեկավարությանը մեղադրելով համաշխարհային մշակութային ժառանգության նկատմամբ անթույլատրելի վերաբերմունքի մեջ։

Այնուամենայնիվ, գաղափարն ինքը դեռևս մնում է նախնական ուսումնասիրման փուլում։ Մրցույթի ավարտից հետո իտալական Proger ինժեներաշինարարական ընկերությունն ընտրվել է €875 հազար արժողությամբ տեխնիկատնտեսական ուսումնասիրության ֆինանսավորման համար։ Ընկերությունը նախկինում աշխատել է Սիքստինյան կապելլայի կլիմայական համակարգերի վրա՝ ապահովելով Միքելանջելոյի գլուխգործոցների պահպանությունը։

Proger-ի ներկայացուցիչները շեշտում են, որ նախագիծն ուղղված չէ տարածքի կոմերցիոնացմանը, այլ թանգարանի իրական խնդիրների լուծմանը․ ավելի քան 200 արվեստի գործ այժմ մնում է պահոցներում՝ անհասանելի հանրությանը, իսկ շուրջ 100 հազար պոտենցիալ այցելու ամեն տարի չի կարողանում տոմս գնել այցելությունների խիստ սահմանափակումների պատճառով։

Այսօր Բորգեզե պատկերասրահը թույլ է տալիս ժամում ընդամենը 180 այցելու, ինչը այցելությունը դարձնում է հազվադեպ հնարավորություն, իսկ տոմսերը մեծ արագությամբ նախապես սպառվում են։

Այնուամենայնիվ, ժառանգության պաշտպանները տրամադրված են անզիջում։ Նրանք արդեն հայտարարել են, որ պատրաստ են դատարաններում բողոքարկել ապագա ցանկացած շինարարական որոշում՝ մինչև համալիրի տարածքում ուղիղ բողոքի ակցիաներ։

«Բորգեզե պատկերասրահը պատկանում է ոչ միայն Իտալիային, այլ ամբողջ աշխարհին»,— ընդգծում է վան Բյուրենը։

Source: https://news.am/hy/news/1036258