Գիտնականները եզրակացրել են, որ նեանդերթալցիները, հնարավոր է, իրականացրել են բարդ ստոմատոլոգիական միջամտություններ՝ Homo sapiens-ի առաջին հայտնի ատամնաբույժների հայտնվելուց տասնյակ հազարավոր տարիներ առաջ։

Նոր հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են PLOS One ամսագրում։

Սենսացիոն հայտնագործությունը կատարվել է Ալթայում՝ Չագիրսկայա քարանձավում։ Գիտնականները ուսումնասիրել են մոտ 59 հազար տարվա հնության հասուն նեանդերթալցու աղորիքը և դրա վրա հայտնաբերել մոտ 4,2 x 2,8 միլիմետր չափերով խորը անցք։ Մանրադիտակի տակ խոռոչի եզրերին տեսանելի էին բնորոշ ակոսներ, որոնք կարող էին առաջանալ միայն սուր քարե գործիքի նպատակային պտտման հետևանքով, հավանաբար՝ հասպիսից պատրաստված։

Ատամը խիստ ախտահարված էր կարիեսով, իսկ բորբոքումը հասել էր պուլպային՝ նյարդեր և արյունատար անոթներ պարունակող փափուկ հյուսվածքին։ Այս վիճակը անտանելի ցավ է առաջացնում։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ նեանդերթալցին կամ ինքն է, կամ ցեղակցի օգնությամբ զգուշորեն հեռացրել է ախտահարված հյուսվածքները՝ փորձելով թեթևացնել տառապանքը։

Այս վարկածը ստուգելու համար հնագետները վերարտադրել են ընթացակարգը ժամանակակից մարդու ատամների վրա՝ օգտագործելով նույն տիպի քարե գործիքները, ինչպիսիները հայտնաբերվել էին քարանձավում։ Ստացված հետքերը գրեթե ամբողջությամբ համընկել են հնագույնների հետ։

Ամենազարմանալին այն է, որ մարդը այս միջամտությունից հետո ողջ է մնացել և ապրել է ևս որոշ ժամանակ։ Ծամելու հետքերը մասամբ մաշել էին անցքի եզրերը, ինչը վկայում է ատամի հետագա օգտագործման մասին։

Մինչ այժմ Homo sapiens-ի մոտ ատամների բուժման ամենահին ապացույցները թվագրվում էին մոտ 14 հազար տարվա հնությամբ։

Նոր հայտնագործությունը ստոմատոլոգիայի պատմությունը հետ է մղում ավելի քան 45 հազար տարի և ցույց է տալիս, որ նեանդերթալցիները ոչ միայն հմուտ որսորդներ էին, այլև ունեին մարդկային մարմնի խորքային ըմբռնում։

Source: https://news.am/hy/news/1035252