ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի և Չինաստանի ձևավորած «խելահեղ աշխարհը» դրդում է Նորվեգիային վերանայել իր հարաբերությունները ԵՄ-ի հետ՝ բլոկին անդամակցելու երկու անհաջող փորձերից հետո, գրում է Financial Times-ը։

Մայրցամաքի նավթի և գազի առաջատար արտադրողը ԵՄ միասնական շուկայի մաս է կազմում, սակայն մնում է հենց միության սահմաններից դուրս, երբ 1970-ական և 1990-ական թվականներին դեմ է քվեարկել անդամակցությանը: Նորվեգացիները դեմ էին անդամակցությանը՝ մտահոգվելով, որ Բրյուսելից կառավարվելու դեպքում իրենց ձկնարդյունաբերությունը կհայտնվի անբարենպաստ պայմաններում: Ծովամթերքը Նորվեգիայի ամենախոշոր արտահանման ոլորտն է՝ հանածո վառելիքից հետո:

«Մենք «ոչ» ասացինք 1972 թվականին ձկան պատճառով, և նորից 1994 թվականին՝ դա մեծապես կապված էր ձկան հետ: Ձկան և գյուղատնտեսության հետ»,- Financial Times-ին պատմել է արտգործնախարար Էսպեն Բարտ Էյդեն։ Այդ հարցերը այնքան խոր պառակտում էին առաջացրել, որ դրանք «քայքայում էին ամուսնություններն ու ընտանիքները»՝ նորվեգացիների մոտ թողնելով «հետտրավմատիկ համախտանիշ», նշել է նա։

ԵՄ դիվանագետները կարծում են, որ ԱՄՆ նախագահն ապահովել է անհրաժեշտ ցնցումը, որպեսզի Նորվեգիան գիտակցի անդամակցության առավելությունները՝ առևտրից մինչև անվտանգություն և պաշտպանություն:

Էյդեն խոստովանել է, որ անդամակցության վերաբերյալ երկու հանրաքվեների անցկացման ժամանակ գոյություն ունեցող «բարեկեցիկ աշխարհը» փոխարինվել է «խելահեղ աշխարհով», ինչը Օսլոյին ստիպել է վերանայել իր հարաբերությունները դաշինքի հետ։

«Երբ մենք միացանք Եվրոպական տնտեսական գոտուն, մենք միացանք այն ժամանակվա համար նոր ու հեռանկարային նախագծի՝ միասնական շուկային,- ասել է Էյդեն։ —Տեղափոխվենք 30 տարի առաջ. այդ բարեկեցիկ աշխարհն անհետացել է, և մենք պետք է ազնվորեն խոստովանենք, որ հայտնվել ենք ավելի բարդ իրավիճակում: ԵՄ գործունեության այն ոլորտները, որոնց մենք որոշել էինք չմիանալ, գնալով ավելի կարևոր են դառնում»։

ԱՄՆ սակագնային պատերազմներն ընդգծել են Նորվեգիայի երկակի կարգավիճակը, քանի որ երկիրը միասնական շուկայի մաս է կազմում, սակայն ձայնի իրավունք չունի Վաշինգտոնի հետ առևտրային բանակցություններում, որոնք վարում է Եվրոպական հանձնաժողովը:

Էյդեն, որը նախկինում զբաղեցնում էր Նորվեգիայի կլիմայի հարցերով նախարարի պաշտոնը, նշել է, որ նորվեգացիները պետք է ընդունեն, թե որքան ուժեղ է փոխվել Եվրոպան 1994 թվականից ի վեր:

«Մեր շուրջը տիրող այս խելահեղ աշխարհը՝ հաշվի առնելով այն, ինչ տեղի է ունենում Չինաստանի և ԱՄՆ-ի հետ, ստիպում է ԵՄ-ին գործիքներ հանել այն հավաքածուից, որը նախկինում այդքան էլ ակտիվ չէր օգտագործվում,- ասել է նա՝ նկատի ունենալով առևտրային քաղաքականությունն ու մաքսային միությունը։- Հենց այն գործիքները, որոնց մենք որոշել էինք չմիանալ»։

Նորվեգիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, սակայն Թրամփի ձգտումը՝ վերահսկողություն սահմանել Գրենլանդիայի՝ Դանիայի կիսաինքնավար տարածքի նկատմամբ, որը նույնպես ՆԱՏՕ-ի դաշնակից է, Օսլոյում մտահոգություններ է առաջացրել ամերիկյան անվտանգության երաշխիքների վերաբերյալ, որոնք Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր ընկած էին մայրցամաքի պաշտպանության հիմքում։ Նորվեգիան մտահոգված է նաև Շպիցբերգենի՝ իր արկտիկական կղզու ապագայով, որի նկատմամբ հավակնություններ ունի Ռուսաստանը։

Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից հետո պաշտպանության և անվտանգության հարցերի վրա ԵՄ ուժեղացված ուշադրությունը դաշինքն ավելի գրավիչ է դարձրել ոչ միայն Նորվեգիայի, այլև միասնական շուկայի և ՆԱՏՕ-ի մյուս անդամների, օրինակ՝ Իսլանդիայի համար: Հյուսիսատլանտյան այս կղզում, որը Թրամփը բազմիցս շփոթել է Գրենլանդիայի հետ, օգոստոսին հանրաքվե կանցկացվի անդամակցության շուրջ բանակցությունները վերսկսելու վերաբերյալ։

ԵՄ-ն ակնարկել է, որ Իսլանդիան կարող է հատուկ բացառություններ ստանալ ձկնորսության քաղաքականության ոլորտում, քանի որ դաշինքը ձգտում է խթանել նոր անդամների ընդունումը:

Էյդեն նշել է, որ Ռեյկյավիկի համար ցանկացած շահավետ համաձայնագրի Նորվեգիայում ուշադիր հետևելու են: «Ինչ վերաբերում է Իսլանդիային, մեզ համար դա մեծ նշանակություն ունի... Մենք պետք է ուշադիր հետևենք դրան»:

«Մենք աշխուժացում ենք տեսնում ձկնարդյունաբերության մեջ, որի ներկայացուցիչները հետևում են, թե ինչ տեղի կունենա, եթե Իսլանդիային հաջողվի լավ պայմաններ ձեռք բերել ձկան հարցում,- ասել է նա։- Դա կարող է ազդել հասարակական տրամադրությունների վրա»։

Նորվեգիայի վարչապետ Յոնաս Գար Ստյորեն Օսլոյում օտարերկրյա լրագրողներին հայտարարել է, որ եթե Իսլանդիան անդամակցի ԵՄ-ին, դա «տպավորություն կգործի Նորվեգիայի վրա», թեև հավելել է, որ 1994 թվականին Շվեդիայի և Ֆինլանդիայի անդամակցությունը չսասանեց նորվեգացիների դիրքորոշումը: «Այդ որոշումն ընդունում են ոչ թե այլ երկրները, այլ Նորվեգիայի ներսում»,- ընդգծել է նա։

Չնայած այնպիսի ծանրքաշայիններ, ինչպիսիք են Ստյորեն և Էյդեն, ցանկանում են Նորվեգիայի անդամակցությունը ԵՄ-ին, նրանց Աշխատավորական կուսակցությունը մոտ ժամանակներս նոր հանրաքվեի կոչ անել չի նախատեսում, քանի որ հասարակական կարծիքի հարցումները ցույց են տալիս, որ ընտրողների մեծամասնությունը դեռևս կմերժեր անդամակցությունը ԵՄ-ին:

Էյդեի կարծիքով՝ Նորվեգիայի նավթագազային հարստությունը շատ մարդկանց մոտ անկախության զգացում է ձևավորել։ «Գոյություն ունի տնտեսական անկախության ընկալում, որը նպաստում է սեփական ուժի զգացողությանը»,- ասել է նա։

«Եթե հանրաքվեն անցկացվեր վաղը, ես «կողմ» կքվեարկեի, բայց դա չի նշանակում, որ հենց հիմա է եկել այն անցկացնելու հարմար պահը»,- եզրափակել է Էյդեն։ Ներկա պահին, նրա համոզմամբ, անհրաժեշտ է «ազնվորեն ընդունել հարաբերությունների մեր ներկայիս մոդելի թերությունները»։

Source: https://news.am/hy/news/1040065