Թուրքիայի կողմից տարածաշրջանում անցյալի ժողովրդագրական բռնությունների ժխտումը հիմք է ծառայում նրա տարածքային այն կեղծիքի համար, որ գոյություն ունի անվիճելի անատոլիական և ծովային անընդհատություն, մինչդեռ նրա ձևավորվող «Կապույտ հայրենիք» (Blue Homeland / Mavi Vatan) դոկտրինը հենց այդ կեղծիքից է բխեցնում ժամանակակից իրավունքներն ու հավակնությունները, գրում է EUobserver-ը։

Սրանք զուգահեռ պետական նախագծեր չեն։ Սա նույն նախագիծն է, որը գործում է տարբեր ռեգիստրներում, և դրանցից մեկն ուր որ է օրենք է դառնալու։

Առաջիկա շաբաթների ընթացքում Թուրքիայի խորհրդարանը, ինչպես սպասվում է, կքննարկի «Ծովային իրավասության գոտիների մասին օրենքը»՝ մի օրենսդրական ակտ, որը կօրինակարգի թուրքական «Կապույտ հայրենիքի» դոկտրինը։

Անկարայի համալսարանի Ծովային և ծովային իրավունքի ազգային կենտրոնի (DEHUKAM) և նախագահի աշխատակազմին կից Անվտանգության և արտաքին քաղաքականության խորհրդի բարձրաստիճան պաշտոնյաների մայիսին ներկայացրած այս 14 հոդվածից բաղկացած օրինագիծը Թուրքիայի դիրքորոշումները տարածքային ջրերի, մայրցամաքային շելֆի և բացառիկ տնտեսական գոտու վերաբերյալ կամրագրի ներքին օրենսդրության մեջ։ Դրա մեջ, ի թիվս այլոց, ներառված է այն պնդումը, որ կղզիները մայրցամաքային տարածքին հավասար պայմաններով մայրցամաքային շելֆ չեն ձևավորում։

Դիտորդների մեծամասնությունը դա կհամարի ավելի ու ավելի հարձակողական ծովային դոկտրինի իրավական համակարգում։ Սակայն դա շատ ավելի կարևոր մի բան է. մի ավելի երկարատև պետական նախագծի օրենսդրական արգասիք, որն օգնում է ձևավորել լեգիտիմության այնպիսի միջավայր, որտեղ նման ռևիզիոնիզմը դառնում է կառավարելի, դասավանդվող և իրավաբանորեն համակարգվող։

Այդ միջավայրը տարածվում է ռազմածովային ռազմավարությունից շատ ավելի հեռու։ Տասնամյակներ շարունակ թուրքական պետական ինստիտուտները, ակադեմիական ցանցերը և հրապարակային դիվանագիտության հարթակներն աշխատել են պատմության այնպիսի տարբերակի նորմալացման ուղղությամբ, որում Թուրքիայում 1914–1923 թվականների ժողովրդագրական բռնությունը կա՛մ ընդհանրապես անհետանում է, կա՛մ ներկայացվում է որպես պաշտպանական ազգային պայքար։

Թուրքիայի ԱԳՆ ամենամյա հայտարարությունը՝ հրապարակված մայիսի 19-ին՝ այն օրը, երբ Հունաստանը հարգում է պոնտացի հույների ցեղասպանության զոհերի հիշատակը, հունական հիշատակի միջոցառումները որակում է որպես «անհիմն»։ Փոխարենը, այն պահանջում է ճանաչել թուրքերի և այլ էթնիկ խմբերի նկատմամբ կատարված վայրագությունները (սկսած 1821 թվականի Տրիպոլիցայի կոտորածից մինչև 1919 թվականից հետո Արևմտյան Անատոլիայում տեղի ունեցած իրադարձությունները) և Աթենքին կոչ է անում դադարեցնել «պատմությունը քաղաքական նպատակներով շահագործելը»։

Սա սոսկ դիվանագիտական աղմուկ չէ։ Դա նորմատիվ-գաղափարական բազայի կանոնավոր տեխնիկական սպասարկում է։

Պատմական հիշողության այս ենթակառուցվածքի և ծովային օրինագծի միջև կապն ունի օպերացիոն բնույթ։ Երկուսն էլ հենվում են նույն ռևիզիոնիստական նախադրյալի վրա՝ պետականացված պատմական նարատիվ, որում Թուրքիան հանդես է գալիս որպես հավերժ նեղացված կողմ, և, հետևաբար, ունի իրավունք՝ վերանայելու այն արդյունքները, որոնք ինքն անարդար է համարում։

Պատմական և աշխարհաքաղաքական ռևիզիոնիզմը տարբեր օրակարգեր չեն։ Դա նույն օրակարգն է, որը ձևակերպվում է տարբեր գործիքների օգնությամբ։

DEHUKAM կենտրոնն ինքնին ցույց է տալիս այս համադրությունը։ Օրինագիծը ներկայացրած ինստիտուտը զբաղվում է ոչ միայն ծովային իրավունքի ուսումնասիրությամբ. այն ստեղծում է քարտեզներ, որոնք հիմնավորում են Թուրքիայի իրավասության հավակնությունները և գործում է նախագահական խորհրդատվական կառույցների հետ սերտ համակարգմամբ։

Օրինագծի հրապարակային շնորհանդեսը ղեկավարել է նախագահի Անվտանգության և արտաքին քաղաքականության խորհրդի նախագահի պաշտոնակատար Չաղրը Էրհանը՝ Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի արտաքին քաղաքականության հարցերով խորհրդականը։ Պատմաիրավական և ծովային էկոհամակարգը ինտեգրված է սկզբից՝ հենց իր դիզայնով։

Նույնը վերաբերում է նաև այն շրջապատող լեզվին։

Թուրքական պաշտոնական դիսկուրսում 1919–1922 թվականների ժամանակահատվածը նկարագրվում է որպես «Անկախության պատերազմ» ընդդեմ օտարերկրյա «ներխուժման», Լոզանի խաղաղության պայմանագիրը՝ որպես անարդար սահմանափակումների մշտական աղբյուր, իսկ Միջերկրական ծովը՝ որպես «Կապույտ հայրենիք»։

Այս եզրույթները հանդիպում են նախարարությունների հայտարարություններում, դպրոցական դասագրքերում, անգլալեզու վերլուծական կենտրոնների հրապարակումներում, իսկ այժմ՝ նաև օրինագծերի տեքստերում։

Այդ կրկնությունը հռետորական սովորություն չէ։ Այս դոկտրինը այնքան հետևողականորեն է ձևակերպվում, որ օրինագիծը ներկայացնելու պահին տվյալ եզրույթները ընկալվեն որպես բնական մի բան, այլ ոչ թե որպես վեճի առարկա։

Եվրոպական ստանդարտ պատասխանը հանգում է նրան, որ պատմական հիշողության հարցերը դիտարկվեն որպես պատմաբանների գործ, իսկ ծովային սահմանների հարցերը՝ որպես միջազգային իրավունքի առարկա։

Հենց այս սահմանազատումն է (սեկտորալիզացիան) թույլ տալիս, որ թուրքական ինտեգրված նախագիծը գործի անխոչընդոտ։ Միջազգային իրավունքը ելնում է այն նախադրյալից, որ ծովային հավակնությունները հենվում են իրավաբանական փաստարկների վրա. այն շատ ավելի քիչ գործիքներ ունի այնպիսի հավակնությունների հետ փոխազդելու համար, որոնք հիմնված են պատմական նախադրյալների վրա, և որոնք ինքնին մնում են անվիճարկելի հիմնական դիսկուրսում։

Մի առարկություն է ծագում. 2026 թվականին 1914–1923 թվականների իրադարձությունների վերանայումը պատմական վիրավորանք է, այլ ոչ թե ժամանակակից քաղաքականություն։ Սակայն նման առարկությունը սխալ է մեկնաբանում կատարվողը։ Անկարան այս հարցերին չի վերաբերվում որպես անցյալ օրերի գործերի։ Այն ամեն տարի հաստատում է իր դիրքորոշումը, օրենսդրական մակարդակով համակարգում հարակից հավակնությունները և շարունակաբար ներդրումներ կատարում միջազգային ասպարեզում իր նարատիվը տարածելու համար։

Այս անհամաչափության հունական կողմն արժանի է ազնիվ գնահատման։ Աթենքն ավելի փոքր պետական ապարատ ունի և աշխարհում իր նարատիվն առաջ մղելու համար ավելի քիչ գործիքներ. այս դեֆիցիտի մի մասը կառուցվածքային բնույթ է կրում։ Բայց ոչ ամբողջությամբ։

Հունաստանը տիրապետում է զգալի ակտիվների, որոնք նա չի համակարգում իրար միջև. դա տպավորիչ սփյուռքն է, երրորդ երկրներում գտնվող արխիվային ֆոնդերը, հայկական և ասորական հիշողության շարժումների հետ բնական համերաշխությունը, ինչպես նաև գոյություն ունեցող հետազոտական ենթակառուցվածքները, որոնք զրկված են ռազմավարական ղեկավարումից։ Այստեղ խնդիրը մասամբ հնարավորությունների մեջ է, բայց շատ ավելի մեծ չափով՝ ռեսուրսների բաշխման։

Դրանից ուղղակիորեն բխում է, թե ինչպիսին պետք է լինի եվրոպական քաղաքականությունը։ Եթե «Կապույտ հայրենիքի» մասին օրենքը դիտարկվի որպես զուտ ծովային հարց և դրան պատասխանեն բացառապես ծովային իրավունքի եզրույթներով, դա նշանակում է զիջել բուն վերլուծական շրջանակը դեռ բանակցությունները չսկսած։ Միայն իրավական մակարդակով պատասխանը անձեռնմխելի է թողնում խորքային ենթակառուցվածքը, ինչը նշանակում է՝ այն հասանելի է դարձնում հաջորդ օրենսդրական իտերացիայի համար։

Միջազգային քաղաքականության մեջ նարատիվային ենթակառուցվածքները «փափուկ ուժ» չեն։ Դրանք լեգիտիմության ենթակառուցվածք են։ Ծովային օրինագիծը կքննարկվի որպես իրավական ակտ։ Սակայն այն պետք է կարդալ նաև որպես ակնառու վկայություն այն բանի, թե ինչպես է պատմական հիշողությունը վերածվում կոշտ պետական կառավարման (statecraft) գործիքի։

Source: https://news.am/hy/news/1038925