Հայաստանում և դրա շուրջ կուտակված արտաքին ու ներքին հակասությունները ջրի երես դուրս եկան հունիսի 7-ին՝ կիրակի օրը կայանալիք ընտրությունների նախաշեմին։ Դրանք կարող են որոշել երկրի կուրսը գալիք տասնամյակների համար, գրում է BBC-ն։

Ռուսաստանը ճնշում է գործադրում Երևանի վրա՝ պահանջելով ընտրություն կատարել իր և Արևմուտքի միջև, և սպառնում է սարսափելի հետևանքներով, եթե ընտրությունը կատարվի օգուտ Եվրոպական միության։

Միևնույն ժամանակ երկրի ներսում վարչապետ Փաշինյանը սպառնում է «սատկացնել» ընդդիմախոսներին, իսկ ուժայինները քրեական գործեր են հարուցում ընդդիմության առաջնորդների դեմ։

Բոլոր կողմերն էլ իրենց քարոզչության մեջ օգտագործում են մանիպուլյացիաներ, ֆեյքեր և պետական դավաճանության մեղադրանքներ։

Մարտ առ մարտ. ինչպես է Փաշինյանը պատրաստվել ընտրություններին

Նիկոլ Փաշինյանի ութ տարվա վարչապետության ընթացքում Հայաստանը պարտություն կրեց պատերազմում և ծանր ցնցումներ ապրեց, սակայն իշխանության քննադատները չկարողացան հասարակությանը արժանապատիվ այլընտրանք առաջարկել։ Ընդդիմության ֆինանսական և գաղափարական կենտրոններ շարունակում էին մնալ անժողովրդական նախկին նախագահները, որոնք ժողովրդական գիտակցության մեջ ասոցացվում են կոռուպցիայի հետ։

Այս պայմաններում Փաշինյանին հաջողվեց պահպանել իշխանությունը՝ չնայած բազմաթիվ ճգնաժամերին ու սկանդալներին։ Ժամանակի ընթացքում նրա գործերը լավացան. Ուկրաինա Ռուսաստանի ներխուժումից հետո այնտեղից մարդկանց և կապիտալի ներհոսքը իսկական նվեր դարձավ հայկական տնտեսության համար։ ՀՆԱ-ի ռեկորդային աճը նվազեցրեց սոցիալական լարվածությունը և իշխանություններին հնարավորություն տվեց ճանապարհներ կառուցել, նորոգել դպրոցներն ու մանկապարտեզները և գործարկել համընդհանուր բժշկական ապահովագրության համակարգը։

Փաշինյանին օգնեց նաև ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ Ադրբեջանի հետ բանակցություններում արձանագրված առաջընթացը, որի մաս դարձավ «Թրամփի ուղու» մասին պայմանագիրը։ Հայաստանի անկախ պատմության մեջ առաջին անգամ նրա բնակիչների գլխին կախված չէ նոր պատերազմի վտանգը։ Ադրբեջանի հետ խաղաղության գինը եղավ Լեռնային Ղարաբաղից հայ բնակչության տեղահանումը, և ղարաբաղցի փախստականները կառավարությանը մեղադրում են իրենց հայրենիքը հանձնելու մեջ։ Սակայն նրանց բողոքի ակցիաները լայն աջակցություն չեն ստացել։

Այս ամենը պայմաններ էր ստեղծում առաջիկա քվեարկության ժամանակ իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հարմարավետ հաղթանակի համար, սակայն Փաշինյանը որոշեց չանտեսել նախընտրական պայքարը։ Դեռ շատ վաղուց՝ նախքան ընդդիմությունը կողմնորոշվեր թեկնածուների հարցում և կբացեր ընտրական շտաբները, վարչապետը լայնածավալ արշավ սկսեց Հայ առաքելական եկեղեցու ղեկավարության դեմ։ Եկեղեցին անջատ է պետությունից և ուղղակիորեն չի մասնակցում քաղաքականությանը, բայց այն ծառայում է որպես հասարակության պահպանողական հատվածի ձայն և, ի տարբերություն քաղաքական ընդդիմության, վայելում է զգալի հարգանք։

Փաշինյանն ու նրա շրջապատը եպիսկոպոսներին մեղադրում են Կրեմլի օգտին աշխատելու, ինչպես նաև անբարոյական վարքագծի մեջ։ Ո՛չ մեկը, ո՛չ մյուսը դատարանում չեն ապացուցվել։ Եկեղեցում այս հարձակումներն անվանում են պայքար քրիստոնեության դեմ։ Երբ ի պաշտպանություն եկեղեցու հանդես եկավ նրա գլխավոր բարերարը՝ ռուսաստանաբնակ հայ միլիարդատեր Սամվել Կարապետյանը, նա ձերբակալվեց և մեղադրվեց իշխանությունը զավթելու կոչերի մեջ։ Նրան պատկանող «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ընկերությունը փոխանցվեց պետության վերահսկողությանը։

Կարապետյանի թիկունքում նույնպես կանգնած են Կրեմլն ու ԱԴԾ-ն (ФСБ), պնդում են հայկական իշխանությունները։ Գործարարը հերքում է ԱԴԾ-ի համար աշխատելու փաստը։ Այսպես թե այնպես, Փաշինյանն իր ընդդիմախոսին անվանում է «կալուգայան օլիգարխ»՝ ընդգծելով նրա կապը Ռուսաստանի հետ (Կարապետյանը երկար ժամանակ ապրել ու աշխատել է Կալուգայում)։

Մինչև իր ձերբակալությունը Կարապետյանը բացահայտորեն չէր մասնակցում հայաստանյան քաղաքականությանը, սակայն դրանից հետո նա ստեղծեց «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցությունը և վարձեց փաստաբաններ, որոնք արևմտյան լրատվամիջոցներում լայնածավալ PR արշավ ծավալեցին ի պաշտպանություն Կարապետյանի և Հայ եկեղեցու։ Գործարարին չմոռացան նաև նրա երկրորդ հայրենիքում. Փաշինյանի մոտ նրա համար միջնորդել էր Վլադիմիր Պուտինը։

Թեև Կարապետյանը լայն ժպտում է իր կուսակցության նախընտրական պաստառներից, նա չի կարող մասնակցել ընտրություններին երկրորդ և երրորդ քաղաքացիությունների (ՌԴ և Կիպրոս) պատճառով։ «Ուժեղ Հայաստան»-ի նախընտրական ցուցակը գլխավորում է նրա եղբորորդին՝ Նարեկը, ում դեմ հայկական իշխանությունները մայիսին նույնպես քրեական գործ են հարուցել։

Դատելով սոցհարցումներից՝ հենց Կարապետյանների կուսակցությունը կարող է դառնալ հաջորդ խորհրդարանի գլխավոր ընդդիմադիր ուժը։ Սամվել Կարապետյանը դարձել է երկրորդ ամենաժողովրդական քաղաքական գործիչը Հայաստանում՝ 8% վստահության վարկանիշով (Փաշինյանի 29%-ի համեմատ)։

Եվ եթե Փաշինյանն իր ընդդիմախոսներին մեղադրում է պետական դավաճանության մեջ, ապա նրանք պատասխանում են նույն կերպ. միայն թե որպես «անդրծովյան տերեր» նշվում է ոչ թե Մոսկվան, այլ Անկարան և Բաքուն։ Ինչպես և իշխող կուսակցությունը, նրանք ևս որևէ լուրջ ապացույց չեն ներկայացնում։

Այսպես թե այնպես, իշխանության համար ընդդիմության շարքերում նոր դեմքերի հայտնվելը առաջիկա ընտրություններում լուրջ հետևանքներով չի սպառնում։ Փորձագետները կանխատեսում են իշխող կուսակցության հաղթանակը և Նիկոլ Փաշինյանի վերընտրվելը վարչապետի պաշտոնում։

Ինտրիգն ավելի շուտ կայանում է նրանում, թե ինչ կլինի ընտրություններից հետո։

Ապահարզանի եզրին գտնվող ամունություն. Ինչպե՞ս է Ռուսաստանը կորցնում Հայաստանը

Կրեմլի գործակալների դեմ իրականացվող որսի մասին հայկական իշխանությունները պատմում են ոչ միայն սեփական ընտրատարածքին, այլև եվրոպացի առաջնորդներին։ Նրանց հետ շփումներում Փաշինյանն ու նրա համակիրները փորձում են Հայաստանը ներկայացնել որպես երիտասարդ ժողովրդավարություն (Ուկրաինայի և Մոլդովայի նման), որը թոթափել է ռուսական գաղութատիրության կապանքները և պատրաստ է անդամակցել Եվրոպական միությանը։

Մայիսին կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովում և ԵՄ-Հայաստան գագաթնաժողովում Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հավաստիացնում էր, որ «Հայաստանը վճռականորեն շարժվում է դեպի Եվրոպա», իսկ եվրոպական դիվանագիտության ղեկավար Կայա Կալասը հասկացնում էր, որ Երևանի առաջ կարող է բացվել Եվրամիությանն անդամակցելու հեռանկարը։ Իրականում, առայժմ խոսք անգամ չկա նույնիսկ ԵՄ անդամության թեկնածուի կարգավիճակի մասին։ Քննարկվում են միայն Հայաստանի քաղաքացիների համար դեպի Եվրոպա առանց վիզայի ճամփորդությունները։

Սակայն Երևանի հռետորաբանությունը բարկացնում է Կրեմլին, և այնտեղ հաճախ են հիշեցնում, որ ԵՄ-ին անդամակցելն անհամատեղելի է Եվրասիական տնտեսական միությանը (ԵԱՏՄ) անդամակցության հետ՝ Մոսկվայի գլխավորած մաքսային բլոկի, որին մասնակցությունից Հայաստանը զգալի օգուտներ է քաղում։

Ռուսաստանը Հայաստանի գլխավոր առևտրային գործընկերն է, և ԵԱՏՄ-ին անդամակցությունը նշանակում է անմաքս առևտուր, աշխատանքային միգրանտների համար հեշտացված պայմաններ և ուղեկցվում է գազի զգալի զեղչով։ Հայկական իշխանությունները չեն ցանկանում ընտրություն կատարել ներկայի շոշափելի տնտեսական օգուտների և ապագայի հեռավոր եվրաինտեգրման միջև։ Նրանք ասում են, որ ընտրությունը կկատարվի, երբ ժամանակը գա, իսկ առայժմ այդ ժամանակը չի եկել։

Թեև ութ տարվա ընթացքում Մոսկվան սովորել է աշխատել Փաշինյանի հետ և չնկատել նրա հասցեին հնչող հարձակումները, այս անգամ Պուտինը պնդում է, որ Երևանը պետք է կողմնորոշվի՝ մնալ Ռուսաստանի հե՞տ, թե՞ ձգտել դեպի ԵՄ։ «Դրա համար մենք կանեինք համապատասխան հետևություններ և կգնայինք փափուկ, ինչ-որ ինտելիգենտ ու փոխշահավետ ապահարզանի ճանապարհով»,- ասել է Ռուսաստանի նախագահը, ում սեփական ամուսնալուծությունը նախկին տիկնոջից տեղի է ունեցել տասներեք տարի առաջ։

Հայաստանի ղեկավարությանն այս փոխաբերությունը դուր չի եկել։ «Սա քաղաքականություն է, այլ ոչ թե ամուսնություն և ալիմենտ։ Մենք չենք պատրաստվում ալիմենտ խնդրել կամ երեխաներին կիսել, և մենք դեմ ենք նման խոսակցություններին»,- հայտարարել է խորհրդարանի խոսնակ Ալեն Սիմոնյանը, ում անցյալ տարվա ամուսնալուծությունը դարձել էր դեղին մամուլի քննարկման առարկա։

Պուտինից հետո Երևանի հասցեին դժգոհություններով ու սպառնալիքներով հանդես եկան Պետդումայի խոսնակ Վոլոդինը, ՌԴ Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Շոյգուն և նրա հռետորաբանությամբ աչքի ընկնող տեղակալ, նախկին նախագահ Մեդվեդևը։ Նրանք զգուշացնում են, որ եվրոպական ընտրությունը կնշանակի Ռուսաստանի հետ ազատ առևտրի ավարտ, գազի բարձր գներ և այլ տհաճ հետևանքներ։

Խոսքից անցնելով գործի՝ մայիսին Ռուսաստանը սահմանափակեց հայկական բանջարեղենի, մրգերի, կոնյակի, գինու, հանքային ջրի և ծաղիկների ներմուծումը։

Մոսկվան նախկինից ավելի կոշտ է արձագանքում Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձություններին այն պատճառով, որ այժմ վտանգված են երկրում առկա ռուսական կարևոր ակտիվները, ենթադրում է Երևանի Դեմոկրատիայի և անվտանգության տարածաշրջանային կենտրոնի տնօրեն Տիգրան Գրիգորյանը։

Նա կարծում է, որ Կրեմլին անհանգստացնում է հայկական երկաթուղիների կոնցեսիոն կառավարումը Ռուսաստանից վերցնելու և այն այլ երկրի (այժմ Ղազախստանը համարվում է հիմնական թեկնածուն) փոխանցելու Փաշինյանի ցանկությունը։

«Ցանկացած չհամաձայնեցված քայլ կարմիր գիծ է Ռուսաստանի համար։ Այնտեղ ոչ մի դեպքում պատրաստ չեն հրաժարվել այդ կոնցեսիոն պայմանագրից, երկաթուղիների վերահսկողությունից ու կառավարումից»,- ասել է փորձագետը Civilnet պարբերականի փոդքասթում։

Բացի այդ, «Ռոսատոմ»-ը ցանկանում է նոր ատոմակայան կառուցել Հայաստանում, սակայն Երևանը չի շտապում համաձայնագիր կապել նրա հետ և բանակցություններ է վարում ԱՄՆ-ի ու Ֆրանսիայի հետ։

Քաղաքագետ Միքայել Զոլյանը կարծում է, որ Կրեմլում միայն հիմա են գիտակցել, որ ռիսկի են դիմում կորցնել Հայաստանում իրենց դիրքերը։

«Առաջին անգամ Հայաստանը վերածվել է Արևմուտքի և Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական մրցակցության թատերաբեմի։ Նախկինում Մոսկվան Հայաստանը համարում էր իր ազդեցության գոտի՝ անկախ նրանից, թե ով է իշխանության ղեկին»,- գրում է Զոլյանը, ով Փաշինյանի դաշինքից խորհրդարանի նախկին պատգամավոր է։

«Այժմ հայկական իշխանությունը խոսում է «ապագաղութացման», ԱՄՆ-ի հետ համագործակցության և ԵՄ-ին ինտեգրվելու մասին։ Փաշինյանի քարոզարշավի գլխավոր հաղթաթուղթը Արևմուտքի հետ մերձեցումն է և ԱՄՆ միջնորդությամբ Ադրբեջանի հետ կնքված վաշինգտոնյան համաձայնագրերը»։

Խոնարհվել և սատկացնել. հայկական ժողովրդավարության առանձնահատկությունները

Երևան կատարած այցի ժամանակ Ֆրանսիայի նախագահ Մակրոնը հայտարարել է, որ Հայաստանն ամրապնդել է իր ժողովրդավարությունը։ Նրանք Փաշինյանի հետ մի փոքրիկ շրջագայություն կազմակերպեցին երկրով մեկ, որի հիմնը դարձավ ֆրանսահայ շանսոնյե Շառլ Ազնավուրի «La Bohème» երգը։ Մակրոնը նույնիսկ երգեց այն պաշտոնական ընթրիքի ժամանակ, իսկ Փաշինյանը նվագակցեց նրան հարվածային գործիքներով։

Մայիսին Երևանի հավատարմության մասին ժողովրդավարությանն ու եվրոպական արժեքներին խոսել են նաև Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը և եվրոպական այլ առաջնորդներ։

Այնուամենայնիվ, Հայաստանից պատկերն այդքան էլ վարդագույն չի թվում։ «Մենք արագացված տեմպերով շարժվում ենք հակաժողովրդավարական ուղղությամբ»,- կարծում է քաղաքագետ Գրիգորյանը։

Վերջին տարիներին քրեական գործերի թիրախ են դարձել ընդդիմադիրներ, բլոգերներ և հասարակական գործիչներ, ովքեր քննադատում են իշխանությանը, ինչպես նաև Հայ առաքելական եկեղեցու ղեկավարն ու նրա եպիսկոպոսները։ Հաճախ դրան նախորդել է Փաշինյանի կողմից հնչեցված քննադատությունը։

Մայիսի կեսերին Ղարաբաղից փախստական Արթուր Օսիպյան անունով մի տղամարդ վիճել է վարչապետի հետ այդ տարածքի ճակատագրի շուրջ։ Վարչապետը կորցրել է ինքնատիրապետումը, և նրանց զրույցն ավարտվել է նրանով, որ թիկնապահներն ու իշխանության կողմնակիցները կոպիտ կերպով հեռացրել են Օսիպյանին։ Դրանից հետո Փաշինյանը սկսել է բարձրախոսով վիրավորանքներ գոռալ. «Քանի դեռ ղարաբաղյան հարցը կար, գնայիք ու զոհվեիք, բա դու ինչո՞ւ ողջ մնացիր» և «Է՛յ, տականք, դու ինչո՞ւ ես ողջ, գնայիր ու զոհվեիր»։ (Ի դեպ, Օսիպյանը կռվել է առաջնագծում Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ժամանակ)։

Նույն հանրահավաքում Փաշինյանը շարունակել է վիրավորանքներ տեղալ և սպառնալ իր քննադատներին։ «Բոլորիդ ծռելու եմ ու ոչնչացնեմ»,- գոռում էր Փաշինյանը՝ անուն առ անուն նշելով հիմնական ընդդիմադիր կուսակցությունների առաջնորդներին։

Նույն օրը Օսիպյանը, ով իրեն թույլ էր տվել վիճել վարչապետի հետ, բերման է ենթարկվել, իսկ ավելի ուշ դատարանը նրան երկու ամսով կալանավորել է։ Քննչական մեկուսարանում նա հացադուլ է հայտարարել։ Օսիպյանի կալանավորումը ցնցել է հայ հասարակությունը։ Նրան առաջադրված մեղադրանքները հայաստանյան իրավապաշտպան խմբերի (այդ թվում՝ פרוիշխանական) համատեղ հայտարարության մեջ որակվում են որպես «անօրինական, անհիմն և քաղաքականապես մոտիվացված»։

Անցած շաբաթվա ընթացքում Փաշինյանը հանրահավաքում անոնսել էր քրեական գործ ընդդիմադիր կուսակցություններից մեկի առաջնորդի դեմ, և գործն իսկապես հարուցվել է։ Մեկ այլ ընդդիմադիրի՝ գործող պատգամավորի տանը խուզարկություններ են անցկացվել։

Փաշինյանը հայտարարել է նաև մեկ այլ կուսակցության ղեկավարի բիզնեսը ազգայնացնելու պլանների մասին, և նույն օրը Գլխավոր դատախազությունը խախտումներ է գտնել այդ ընկերության սեփականաշնորհման գործընթացում։ Ավելի վաղ Երևանի արվարձաններից մեկի բնակիչը բերման էր ենթարկվել իշխող կուսակցության նախընտրական պաստառը պատռելու համար։ Ոստիկանությունը նրան համարել էր հոգեկան հիվանդ և տեղափոխել հոգեբուժարան, որտեղ նա մի քանի ժամ անց ինքնասպանություն էր գործել։

«Իշխանությունը կենտրոնացած է մեկ մարդու ձեռքում,- ասում է Տիգրան Գրիգորյանը։- Իշխող կուսակցության առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանը մեծապես վերահսկում է ինչպես իրավապահ, այնպես էլ դատական համակարգը»։

Փորձագետը ենթադրում է, որ ընտրություններից հետո ընդդիմության դեմ արշավը և իշխանության կենտրոնացումը միայն կուժեղանան, այդ թվում այն պատճառով, որ իրավապաշտպաններն ու հասարակական գործիչները անտեսում են այն ընդդիմադիրների հալածանքները, որոնց իրենք չեն համակրում և ում հետ ունեն գաղափարական տարաձայնություններ։

Սակայն Արևմուտքում չեն նկատում կալանավորումներն ու քրեական գործերը։ Եթե նախորդ վարչակարգի ժամանակ եվրոպացի դիվանագետները կանոնավոր կերպով մտահոգություն էին հայտնում ընդդիմադիրների հալածանքների կապակցությամբ, ապա վերջին քրեական գործերից և ոչ մեկը չի արժանացել որևէ մեկնաբանության. ընդհակառակը՝ միայն գովանսանքի խոսքեր են հնչում հայկական ժողովրդավարության հասցեին։

Մարտին Հայաստանում էր գտնվել Human Rights Watch-ի նախկին ղեկավար, այժմ Փրինսթոնի համալսարանի հրավիրյալ պրոֆեսոր Քենեթ Ռոթը։ Նա եկել է այն եզրակացության, որ Արևմուտքի լռությունը կապված է աշխարհաքաղաքական հաշվարկների հետ։

«Փաշինյանը հասկացել է, թե ինչպես չեզոքացնել Եվրոպայի ցանկացած առարկություն ընդդիմության դեմ իր վարած պայքարին. նա պնդում է, թե պայքարում է ռուսական ազդեցության դեմ, և եվրոպացի առաջնորդները հավատում են նրան»,- գրում է Ռոթը։

Նա կարծում է, որ Բրյուսելում «պատրաստ են այսուհետ ևս հրել [Հայաստանին] դեպի Արևմուտք՝ ուշադրություն չդարձնելով այն բանին, թե ինչպես է նրա առաջնորդը խարխլում այն արժեքները, որոնք Արևմուտքը, իբր, պետք է պաշտպանի»։

Ինքը՝ Փաշինյանը, սակայն, վստահեցնում է, որ Հայաստանը խնդիրներ չունի ո՛չ ժողովրդավարության, ո՛չ էլ Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների մեջ։ «Հայաստանը ժողովրդավարական երկիր է, և մեզ մոտ, ըստ էության, միշտ էլ կան քաղաքական գործընթացներ, և դա մեզ համար արդեն սովորական բան է»,- ասել է նա ապրիլի սկզբին Կրեմլում Պուտինի հետ ունեցած բանակցությունների ժամանակ։

Նա հավելել է, որ հայկական բանտերում չկան քաղբանտարկյալներ, սոցիալական ցանցերն լիովին ազատ են, իսկ որոշ քաղաքացիների թվում է, թե երկրում նույնիսկ չափից շատ ժողովրդավարություն կա։

«Ես վստահ եմ, որ մեր առաջիկա ընտրությունների արդյունքներով ժողովրդավարությունը Հայաստանում և ժողովրդի իշխանությունը Հայաստանում էլ ավելի կամրապնդվեն, և [հայ-ռուսական] հարաբերությունները նույնպես ընտրությունների արդյունքներով կշարունակեն դինամիկ կերպով զարգանալ»,- ռուսական առաջնորդին վստահեցրել է Փաշինյանը։

Source: https://news.am/hy/news/1040012